- www.turkishjournal.com Anasayfam Yap Google Bookmarka Ekle Facebook'ta Paylas Digg Profiline Ekle del.icio.us Profiline Ekle
Son Dakika
 turkishjournal    Web    
Turkish Journal - ekerciolu uyaryor: “Kresel snma sonucu, birok ku tr yok olacak”

ekerciolu uyaryor: “Kresel snma sonucu, birok ku tr yok olacak”

Stanford niversitesi Biyoloji Blm evre Koruma Merkezi'nden Dr. aan Hakk ekerciolu, yaptklar aratrmalar sonucu, kresel snma ve doal alanlarn yok edilmesinin nne geilmezse, 2100 ylna kadar ku trlerinin % 30'unun soyunun tkenebileceini belirtti.




20 Aralk 2007 Il Z (Turkish Journal)
17 yldr kular aratran ve ornitolojik (kubilim) almalar olan Stanford niversitesi Biyoloji Blm evre Koruma Merkezi'nde aratrmalar yapan 13 yldr arazide kularn ekolojisini inceleyen bilim adam Dr. aan Hakk ekerciolu, 2100 ylna kadar ku trlerinin % 30'unun soyunun tkenebileceini belirtti. Amerika'da aratrmalar yapan Trk bilim adam ekerciolu 2000 ylndan beri, tm dnya ku trlerini kapsayan ve 600,000 veriden oluan en kapsaml dnya ku ekolojisi veri taban oluturmu bulunuyor.

Bir hafta nce yaymlanan makalesinde 2100 ylna kadar ku trlerinin % 30'unun soyunun tkenebileceini ngrdklerini belirten ekerciolu: “Bunun birinci nedeni, kresel snma” dedi.

“Trkiye’deki kular bu durumdan nasl etkilenecek?” diye sorduumda cevab netti: “Trkiye'de zellikle sadece Toroslar, Kakarlar, Ar gibi dalk yerlerde yaayan kular, giderek yukarlara gitmek zorunda kalacaklar. Akdeniz blgesi makiliklerinde ve yanmaya meyilli cam ormanlarnda yaayan kular ve kuraklktan etkilenecek sulak alanlarda yaayan kular da kresel snmadan olumsuz etkilenecek. Alak irtifadaki scak blgelerde yaayan baz trler, snan iklimle beraber daha yksek kesimlere yaylacak. Daha nce burada yaamadklarndan, bu kesimlerde ok nceden beri yaayan canllarla yeni ekolojik ilikiler iine girecekler. Bu yeni iliskilerin ekosistemi olumsuz etkileme ihtimali yuksek.

Trkiye ve Avrupa'da, gmen trlerin giderek ilkbaharda daha erken dnd ve sonbaharda ge gittii grlyor. Yine Avrupa'da, baz gmen kularn yedii ve yavrularn besledii bceklerin artk kularn dnmesinden nce maksimum sayya ulamalar nedeniyle, bu kularn yiyecek bulamamalar sz konusu. Ayn ey Trkiye'de de olabilir. zellikle gney blgelerimizde, Afrika’ya g etmesi gereken baz kularn artk k Trkiye'de geirmeleri sz konusu olabiliyor. Yani baz kular k Afrika yerine Akdeniz Blgesi'nde geiriyor.”

“Gmen trler, gemeyen trlerden 5 kat daha az yok olacaktr”

Canllarn iklim deiikliine bal olarak yksek kesimlerde yaama eilimi gsterdiklerinden bahsediliyor. Bu onlar iin tek are mi? Yoksa trlerini devam ettirmede baka yntemler izliyorlar m?

Kresel snmay takiben daha serin yerlere ihtiyalar var. Daha lman iklim kuana da gidebilirler ama bunun iin yzlerce hatta binlerce kilometre katedebilmeleri lazm. Canllarn ou, kular dahi, bunu yapacak kapasiteye sahip deil. Ku trlerinin sadece bete biri uzun mesafe gmeni ve bu trlerin soylar ok daha dayankl.

Bu almada gsterdiimiz benzer birey, gmen trlerin gemeyen trlerden 5 kat daha az yok olaca. Ama ku trlerinin ou, tropik blgelerde yaayan, gmen olmayan trler. Tropik ormandan 100 metre bile darya kmaz birok ku.

Bunlar ya evrim yoluyla uyum salayacak, ya da yok olacak. Tek tk uyum salayan trler var. rnein nceleri, Hawai'deki bir ku tr, oraya ait olmayan sivrisinekler snan iklimle yukarya ktka, onlarn tad stmadan lyordu. Ama son zamanlarda baz trlerin evrimleip, genetik dayankllk gsterdii ortaya kt. Ama birok dier yerel ku tr halen lyor. Yani gmen olmayan ve hzl uyum gsteremeyen ku trleri ki bunlar ounluk ya yukarlara gidecek, ya da yok olacak.

"Soy tkenmesine giden yryen merdiven"

“Kular belirli iklim ve bitki rtlerini tercih ederler. klim snrsa, bitki rts deiir ve daha yukar irtifalara kayar” diyen ekerciolu ekliyor: “Kular da bunu takip edince, yaadklar alan azalacaktr. Eer da yeterince yksek deilse ya da yukar kesimlerde insan yerleimi varsa, kularn yaam alan tamamen yok olacak ve soylar tkenecektir. rnein, tropik bir blgede hava 6.4 derece snrsa, ayn scaklk artk yaklak 1280 m yukarda hissedilebilecektir. Eer o kadar yksekte da veya orman yoksa, kularn tercih ettii bitki rts ve iklim yok olacaktr. Trlerin %30'nun yok olmas, 6.4 C ve en kt habitat (doal yaam alan) kayb senaryosu gerekleirse oluyor.”

“Trler daha yksek kesimlerde yaamaya balaynca zelliklerinde deiiklik n grlyor mu?” diye merak ediyorum. “Nfuslarnda azalmalar olacak. deal habitat olmad iin ve stres altnda olacaklar iin remeleri de azalabilir. En nemlisi, eskiden bir arada olmadklar trlerle atmalar yaanabilir” diyor.

“klim deiimi tm ekosistemi etkileyecekse ne gibi tehlikelerle kar karya kalacaz?” diye soruyorum ekerciolu’na… Cevab iin ciddiyetini belirtir nitelikte: “ klim deiiklii, zellikle tropik hastalklar Trkiye ve dier lman iklim lkelerine yayacaktr. Trkiye'nin gneydousunda son 20-30 yldr zellikle de GAP projesiyle beraber ark ban ve stma vakalar hzla artt ama ben bunu ancak yabanc bir tbbi entomoloji (bcekbilim) dergisinde okuyarak renebildim. Krm-kongo atei ve kolera salgn gibi grmeye almadmz hastalklar artyor. talya'da daha nce hi grlmemi bir tropik hastalk olan chikungunya salgn kt. Trkiye'de de grlebilir. Bu hastalklarn bir ksm, sivrisinekler gibi kresel snma ve ticaret sonucu kuzeye yaylan hastalk vektrleriyle alakal. Tabii birok senaryo da kresel snmann Trkiye'nin daha tropik ve nemli ve ksmen de sahara gibi daha kurak bir lke haline geleceini gsteriyor. Yani giderek daha Afrikalaacaz gibi gzkyor. Bu da salk, su, tarm, sosyo-ekonomik ve dier alardan sorunlar douracaktr.”

Bunca olumsuz sonucu beklemektense iklim deiikliliini bir an nce durdurmak iin neler yapmalyz?

Bunun iin CO2 gibi sera gazlar retimini en aza indirmeli, her trl tketimimizi azaltmal, kmr kullanmn aaya ekmeli, bu gazlar temizleyecek olan aa dikimini hzlandrmalyz. Msr, eker kam, soya gibi rnlerden elde edilen biyoyakt bir zm deil. Bunlar ok byk miktarda doal alan yok ediyor ve ihtiyacn ancak ufak bir ksmn karlayabilirler. Ayrca yiyecek fiyatlarn da ok arttracak bir yntem. Onun yerine aalandrmay arttrmak ok daha doal, uzun apl ve verimli bir zm. Tabi tketimi azaltmak da.

Ku ve dier canllarn daha serin ortamlara gmelerine imkan vermek iin de, deniz seviyesinden da tepesine kadar her trl irtifay kapsayan ve de mmkn olduunca farkl iklim kuanda, kuzeyden-gneye byk alanlar kapsayan milli parklar ve dier koruma blgeleri ilan etmeli ve bunlar gerek anlamda korumalyz. Ayrca koruma blgeleri arasnda canllarn hareket edebilecei doal koridorlar kurmalyz ki artlar deitike daha uygun artlara emniyet iinde g edebilsinler.



Fotoraf: aan Hakk ekerciolu



Share


Yorum Yaz

Comments are moderated, and will not appear until they've been approved.





Bu Haber ile ilgili yorumlar(2):
mavish
* pek de datlym; gagas kafasndan byk:):):)
____________________

sanane
* kuşun tipine bak ay demle
____________________


Warning: include(sag2.php): failed to open stream: No such file or directory in /home/turkishj/public_html/i.php on line 599

Warning: include(sag2.php): failed to open stream: No such file or directory in /home/turkishj/public_html/i.php on line 599

Warning: include(): Failed opening 'sag2.php' for inclusion (include_path='.:/opt/php54/lib/php') in /home/turkishj/public_html/i.php on line 599
Turkishjournal.com does not screen or control the content of the message and does not take responsibility
for any inaccurate or objectionable content all of which is the sole responsibility of the author who originally sent the message.
Thank you for visiting Turkishjournal.com. Information provided is believed to be accurate but not guaranteed.
Copyright � 2003-2009 Turkishjournal.com. All Rights Reserved. Hosted by IKONIUM.com